1. Giriş

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında gerçekleştirilen son değişiklikler, sigorta hukuku uygulamaları bakımından önemli yenilikleri ve yapısal dönüşümleri beraberinde getirmektedir. Düzenlemeler, özellikle hasar tasfiye süreçlerinin hızlandırılması, tazminat türlerinin netleştirilmesi ve uygulamadaki uyuşmazlıkların azaltılması amacını taşımaktadır.

Yapılan değişiklikler, dijitalleşen dünya düzenine uyum sağlanmasından araç onarım standartlarının yeniden belirlenmesine kadar geniş bir yelpazede hem sigorta şirketlerini hem de hak sahiplerini doğrudan ilgilendiren yeni bir hukuki zemin oluşturmakta olup, işbu bilgi bülteninde söz konusu değişikliklerin temel başlıklarına yer verilecektir.

2. Kalıcı Veri Saklayıcısı, Eksper ve Değer Kaybı Hesaplamasındaki Değişiklikler

Genel şartlarda yapılan önemli değişikliklerden biri, “kalıcı veri saklayıcısı” tanımının mevzuata açıkça dahil edilmesidir. Kısa mesaj, elektronik posta, internet, mobil uygulamalar, e-Devlet ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden gerçekleştirilen işlemler gibi dijital iletişim araçları artık bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bu düzenleme ile sigorta sözleşmesinden kaynaklanan bildirim ve tebligat işlemlerinin dijital ortamda yapılabilmesi ve hukuken geçerli hale gelmesi sağlanmış, böylece taraflar arasındaki iletişim süreçlerinin hızlandırılması amaçlanmıştır. Bu sayede, geleneksel bildirim yöntemlerinden kaynaklanan zaman kayıplarının ve bürokratik işlemlerin azaltılması hedeflenmektedir.

Maddi zararlar kapsamında önemli bir yer tutan araç “değer kaybı” taleplerine ilişkin hesaplama yöntemi de yeniden düzenlenmiştir. Yeni sistemde değer kaybı; aracın markası, modeli, yaşı, kullanım durumu, hasarın meydana geldiği parçalar, aracın geçmiş hasar kayıtları ile kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el piyasa değeri arasındaki fark dikkate alınarak belirlenecektir. Böylece değer kaybı hesaplamalarının daha objektif ve piyasa koşullarına uygun şekilde yapılması hedeflenmektedir.

Yapılan bir diğer önemli değişiklikle, sigorta şirketlerinin çalışmak istedikleri eksperleri doğrudan seçmesine dayalı uygulamanın yerine, eksper atamalarının Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi nezdinde kurulacak sistem üzerinden sıra esasına göre yapılması öngörülmüştür. Ekspertiz süreçlerinde tarafsızlığı güçlendirmeyi amaçlayan bu düzenleme, halihazırda pilot uygulama kapsamında yürütülmekte olup, sistemin 1 Temmuz 2026 itibarıyla ülke genelinde uygulanması beklenmektedir.

Bunun dışında sigorta şirketleri, eksper tarafından belirlenen değer kaybı tutarını, nihai raporun kendilerine ulaştığı tarihi takip eden ilk iş günü içinde yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla hak sahibine bildirmekle yükümlü tutulmuştur. Böylece hem bilgilendirme süreçleri hızlandırılmış hem de hak sahiplerinin taleplerinin daha kısa sürede karşılanması amaçlanmıştır.

3.  Bedensel Zararlar ve Tazminat Kapsamında Yapılan Düzenlemeler

Genel şartlarda yapılan değişikliklerle, uygulamada uzun süredir tartışmalara neden olan bazı tazminat kalemlerinin hangi teminat kapsamında değerlendirileceği açık hale getirilmiştir. Özellikle “geçici iş göremezlik tazminatı” ve “sürekli bakıcı giderleri” konusunda yaşanan belirsizliklerin giderilmesiyle, uygulamada birlik sağlanması ve uyuşmazlıkların azaltılması hedeflenmiştir.

Yeni düzenlemeye göre, trafik kazası sonucunda ortaya çıkan geçici iş göremezlik zararları ile sürekli sakatlıktan kaynaklanan zararlar sakatlık teminatı kapsamında karşılanacaktır. Böylece, yıllar içinde yargı kararlarıyla şekillenen uygulama mevzuata da açıkça yansıtılmış ve konuya ilişkin hukuki belirsizlikler önemli ölçüde giderilmiştir.

Benzer şekilde, mağdurun tedavi süreci boyunca ihtiyaç duyduğu geçici bakıcı giderleri ile tedavi sonrasında tıbben gerekli görülen sürekli bakıcı giderleri de artık sağlık giderleri teminatı kapsamında değerlendirilecektir. Önceki düzenlemede sürekli bakıcı giderlerinin sakatlık teminatından karşılanması öngörülmüşken, bu değişiklikle mevcut Yargıtay uygulamasına daha uygun bir sistem benimsenmiştir. Bu süreçlerde mağdurun sakatlık oranının, geçici iş göremezlik süresinin ve sürekli bakıcı ihtiyacının belirlenmesinde sağlık kurulu raporları esas alınacaktır.

Tazminat ödemelerinde, ilgili kurumlarca tanzim edilen belgelerde yer alan illiyet bağına ilişkin tespitlerin aksini ispat yükü ise sigorta şirketine bırakılmıştır. Böylece hak sahiplerinin ispat yükü hafifletilirken, tazminat süreçlerinin daha hızlı ve etkin şekilde yürütülmesi hedeflenmiştir.

4. Hasar Onarım Esasları, Rücu Şartları ve Belge Düzenindeki Değişiklikler

Araç hasarlarının onarımında parça seçimi ve ispat yükü bakımından sigorta şirketlerine önemli sorumluluklar yüklenmiştir. Hasar gören orijinal parçanın onarımı mümkün değilse, öncelikle orijinaliyle değiştirilmesi esas kılınmıştır. Eşdeğer veya yeniden kullanılabilir parçaların tercih edilmesi ise ancak hak sahibinin onay vermesi ya da orijinal parçanın temin edilememesi durumunda mümkün olacaktır. Bu durumların varlığını ispat yükü doğrudan sigortacıya ait olup, onarım sonucunda araçta meydana gelebilecek değer artışlarının tazminat tutarından düşülmesi uygulamasına da son verilmiştir.

Ağır hasarlı araçlar bakımından da yeni bir şart getirilmiştir. Buna göre, aracın trafikten çekildiğini gösteren ilgili tescil belgesi sigorta şirketine sunulmadan tazminat ödemesi yapılamayacaktır. Bu düzenleme ile ağır hasarlı araçlara ilişkin işlemlerin daha kontrollü yürütülmesi amaçlanmaktadır.

Sigorta şirketlerinin sigortalıya karşı rücu hakkını kullanabileceği durumlar da yeniden düzenlenmiştir. Can güvenliğinin tehlikede olması veya acil tedavi ihtiyacı gibi zorunlu haller dışında, kaza yerini terk eden ya da kaza tespitine ilişkin yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen sigortalılara karşı sigorta şirketleri rücu hakkını kullanabilecektir. Böylece trafik kazası sonrasında yerine getirilmesi gereken yükümlülüklere uyulması teşvik edilmektedir.

Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte genel şartların eklerinde ve başvuru usullerinde de önemli değişikliklere gidilmiştir. Bu kapsamda, başvuru kategorilerinde doğrulanmış cep telefonu numarası zorunluluğu getirilmiş, kaza yeri fotoğrafları istenecek belgeler arasına eklenmiş, değer kaybı talepleri ayrı bir başlık altında düzenlenmiş ve ölüm tazminatlarında veraset ilamına alternatif olarak destek ilişkisini ortaya koyan belgelerin kabul edilebileceği öngörülmüştür.

Yapılan olumlu değişikliklere rağmen, uygulamada aksamalara yol açabilecek bazı hususların eksik kaldığı görülmektedir. Özellikle değer kaybı hesaplamalarında aracın kaza anındaki kilometresinin net tespiti için kilometre göstergesi fotoğrafının zorunlu belge haline getirilmemesi önemli bir eksikliktir. Benzer şekilde, hasarlı aracın tazminat ödenmeden önce sigortacıya gösterilmesinin zorunlu kılınmaması da suiistimallerin önlenmesi açısından düzenlemede eksik kalan bir diğer yön olarak dikkat çekmektedir.

5. Sonuç

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında yapılan bu kapsamlı değişiklikler, trafik sigortası uygulamasında önemli yenilikleri beraberinde getirmiştir. Özellikle dijital iletişim yöntemlerinin sisteme dahil edilmesi, tazminat türlerinin daha açık şekilde düzenlenmesi, eksper atamalarında tarafsızlığın güçlendirilmesi ve hasar süreçlerine ilişkin kuralların netleştirilmesi, uygulamada yaşanan birçok sorunun çözümüne katkı sağlayabilecek niteliktedir.

Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden sıra esasına göre eksper ataması, bildirim sürelerinin netleştirilmesi ve parça değişimindeki ispat yükümlülüklerinin sigortacı üzerinde bırakılması, hak sahiplerinin korunması bakımından önemli gelişmelerdir. Bununla birlikte, suiistimalleri önlemeye yönelik bazı pratik kontrol mekanizmalarının eksikliği, ilerleyen dönemde yeni hukuki tartışmaları beraberinde getirebilecektir. Bu nedenle, değişikliklerin uygulamadaki etkilerinin yakından takip edilmesi ve ortaya çıkabilecek yeni ihtiyaçlar doğrultusunda gerekli güncellemelerin yapılması, sistemin sağlıklı şekilde işlemesi bakımından önem taşımaktadır.

Saygılarımızla,

Gülaç Hukuk Bürosu