1. Giriş

Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı, belirli koşulların sağlanması hâlinde yabancı uyruklu kişilere Türk vatandaşlığına geçme hakkı tanımaktadır.

Bu bilgi bülteninde, yabancıların Türkiye’de vatandaşlık kazanma yolları incelenecektir.

2. Türk Vatandaşlığı Kazanma Yolları Nelerdir?

Türk vatandaşlığı, temelde doğumla kazanılması ve sonradan kazanılması olmak üzere iki şekilde elde edilebilmektedir. Türk vatandaşlığının sonradan kazanılması halleri şunlardır:

5. Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması

• Genel yoldan Türk vatandaşlığının kazanılması
• İstisnai yoldan Türk vatandaşlığının kazanılması
• Türk vatandaşlığının yeniden kazanılması [1]
• Evlilik yolu ile Türk vatandaşlığının kazanılması
• Yatırım yolu ile Türk vatandaşlığının kazanılması

5. Evlat edinilme yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılması
5. Seçme hakkı ile Türk vatandaşlığının kazanılması

Doğum Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Doğumla kazanılan Türk vatandaşlığı, soy bağına veya doğum yerine bağlı olarak kendiliğinden kazanılır. Doğumla kazanılan vatandaşlık doğum anından itibaren hüküm ifade eder. Türkiye içinde veya dışında, Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Türk vatandaşı bir anne ile yabancı babadan, evlilik birliği dışında doğan çocuk Türk vatandaşıdır Türk vatandaşı bir baba ile yabancı anneden, evlilik birliği dışında doğan çocuk ise, soy bağının kurulmasına ilişkin usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır.

Türk Vatandaşlığının Sonradan Kazanılması

1. Yetkili Makam Kararı ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması

5. Genel Yol ile Türk Vatandaşlığının Kazanılması : Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancıların durumu 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nda (“Kanun”) düzenlenmiştir.[2] Bu başvuru türü uzun süreli ikamet izni ile Türk vatandaşlığının kazanılması olarak da bilinmektedir. Bu başvuru türünde en önemli şart, başvuru tarihinden önceki beş yıl boyunca kişinin Türkiye’de kesintisiz ikamet etmesidir. Bu şarta ek olarak; yabancının ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, toplum sağlığı açısından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması, Türkiye’de geçimini sağlayabiliyor olması, Türkiye’ye yerleşme niyetini davranışlarıyla göstermesi,[3] yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmesi ve millî güvenlik ile kamu düzeni açısından engel teşkil edecek bir durumunun bulunmaması gerekmektedir.

Bu şartları taşıyan başvurucunun Türk vatandaşlığını kazanması kesin değildir; karar, idarenin takdir yetkisi dahilindedir.[4]

5. İstisnai Yollarla Türk Vatandaşlığının Kazanılması : Aşağıdaki durumlarda Türk vatandaşlığı, istisnai olarak Cumhurbaşkanı kararı ile kazanılabilir.

• Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler,

5. [5]İkamet izni alanlar ile Turkuaz kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu
5. Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler
5. Göçmen olarak kabul edilen kişiler[6]

Yukarıdaki şartlar sağlansa dahi, millî güvenlik ve kamu düzeni açısından engel teşkil edecek bir durumun bulunmaması gerekmektedir.

5. Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması : Evlilik yoluyla Türk vatandaşı olabilmek için nikahın Türk hukukuna göre geçerli olması gerekmektedir.[7] Bir Türk vatandaşı ile evlilik doğrudan vatandaşlık hakkı kazandırmaz. En az 3 yıldır bir Türk vatandaşı ile evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığı için başvuru yapabilirler.[8] Başvuru sahiplerinde aile birliği içinde yaşama[9], evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmaması şartları aranır. Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılmasının ardından kişi boşansa bile Türk vatandaşlığını kaybetmez. Yurt dışında yapılan evliliklerin Türk konsolosluklarına bildirilmesi veya evlilik belgesinin Türkiye’de tescil ettirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde 3 yıllık sürenin başladığından söz edilemez.

5. Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığının kazanılması :  Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliği’nde belirtilen yatırım şartlarından birini sağlayan yabancı; eşi, ergin olmayan veya bağımlı çocuğu ile birlikte Cumhurbaşkanı kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilmektedir. Bu kapsamda yönetmelikte belirtilen yatırımlardan biri gerçekleştirilmeli, kısa dönem ikamet izni[10] alınmalı ve başvuru yapılmalıdır.

Yatırım yolları:

• En az 500.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı gerçekleştirdiğini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından tespit edilmesi,[11]
• En az 400.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarındaki taşınmazı tapu kayıtlarında 3 yıl satılmaması şerhi koyulmak kaydıyla satın aldığı veya kat mülkiyetin ya da kat irtifakı kurulmuş, en az 400.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarı peşin olarak yatırılan ve tapu siciline 3 yıl süreyle devir ve terkini yapılmayacağı taahhüdü şerh edilmek şartıyla noterde düzenlenmiş sözleşme ile taşınmazın satışının vaat edildiği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tespit edilen,
• En az 50 kişilik istihdam oluşturduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilen,
• En az 500.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarında mevduatı 3 yıl tutma şartıyla Türkiye’de faaliyet gösteren bankalara yatırdığı Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunca tespit edilen,
• En az 500.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarında devlet borçlanma araçlarını[12] 3 yıl tutmak şartıyla satın aldığı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilen,
• En az 500.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarında gayrimenkul yatırım fonu katılma payını veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payını en az 3 yıl elinde tutma şartıyla satın aldığı Sermaye Piyasası Kurulu tarafından tespit edilen,[13]
• En az 500.000,00-USD veya karşılığı döviz tutarında katkı payını, kapsamı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca belirlenen fonlarda tutma ve 3 yıl sistemde kalma şartıyla bireysel emeklilik sistemine yatırdığı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca tespit edilen.

Yatırımın gerçekleştirilmesinin ardından, ilgili kurumdan uygunluk belgesi alınması gerekmektedir. Uygunluk belgesi, tapu veya yatırım belgeleri ve diğer ilgili evraklarla birlikte vatandaşlık başvurusunun yapılması mümkündür.

2. Evlat Edinilme Yoluyla Türk Vatandaşlığı Kazanılması

Evlat edinilme yolu ile Türk vatandaşlığının kazanılması[14] kapsamında bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir. Evlat edinenlerin çift olması durumunda, birinin Türk vatandaşı olması yeterlidir.

Evlat edinme işlemleri ve başvuru sonucunda yapılacak incelemeler tamamlandığında, çocuk doğrudan vatandaşlık kazanır. Evlat edinilen kişi, Türk vatandaşlığını kazandıktan sonra, evlat edinen ile arasındaki evlatlık ilişkisinin sona ermesi durumunda, Türk vatandaşlığını kaybetmez. Evlat edinilen kişi ergin ise yetkili makam kararı ile vatandaşlık talep edilmesi gerekmektedir.

3. Seçme Yoluyla Türk Vatandaşlığı Kazanılması

Kanun uyarınca, ana veya babalarının çıkma belgesini imzalamasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybeden çocuklar, ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilirler.

3. Sonuç

Türk vatandaşlığının kazanılmasına yönelik süreçler, çeşitli başvuru yolları ve her biri için öngörülen hukuki kriterler doğrultusunda yürütülmektedir. Vatandaşlık başvurusu, bireyin durumuna göre genel, istisnai, evlilik, yatırım, evlat edinme veya seçme hakkı yoluyla gerçekleştirilebilmekte ve ilgili makamların takdirine tabidir. Bu sürecin sağlıklı ve etkin bir şekilde ilerlemesi, başvuru şartlarının doğru analiz edilmesi ve gerekli belgelerin eksiksiz sunulması ile mümkündür. Başvuru sahiplerinin hak kaybı yaşamamaları adına hukuki destek almaları ve süreci uzmanlarla birlikte yürütmeleri önem arz etmektedir.

Saygılarımızla,

Gülaç Hukuk Bürosu